PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA - GEOGRAFIA

Opracowanie: Elżbieta Matocha - nauczyciel geografii.

I. SPOSÓB INFORMOWANIA O WYMAGANIACH NA POSZCZEGÓLNE OCENY.
PRIORYTETY OCENIANIA W GEOGRAFII.

1. Sposoby informowania.
   • informacja ustna przekazana uczniowi przez nauczyciela w terminie do 2 tygodni od rozpoczęcia nauki
   • informacja uzupełniająca może być przekazana, na prośbę ucznia, na początku II semestru
   • informacje w formie pisemnej znajdują się u nauczyciela przedmiotu i są dostępne podczas spotkań indywidualnych

II. PRIORYTETY OCENIANIA W GEOGRAFII.

2. Edukacja geograficzna w gimnazjum stwarza uczniowi możliwości do:
   • zrozumienia otaczającego nas świata i poruszania się w przestrzeni geograficznej
   • przygotowania do przemian społecznych, gospodarczych i politycznych zachodzących w regionie, kraju i na świecie
   • kształtowania postaw ludzi otwartych, aktywnych, tolerancyjnych i twórczych;
   • świadomego podejmowania decyzji
3. Sprawdzanie i ocenianie osiągnięć ucznia, którym w szczególności podlegają:
   • przyrost wiadomości w zakresie:
     
     • wskazywania i opisywania faktów, nazw geograficznych, terminów,
     • zrozumienia związków i zależności zachodzących w przestrzeni geograficznej
4. przyrost umiejętności w zakresie:
   • samodzielnego porządkowania i wartościowania informacji,
   • posługiwania się zdobytymi informacjami z różnych źródeł(np. interpretowanie danych statystycznych, czytanie mapy),
   • praktycznego stosowania informacji (np. orientacja na mapie),
   • twórczego rozwiązywania problemów,
   • prezentowania treści geograficznych (np. formułowanie notatki w zeszycie przedmiotowym, wykonanie rysunku, szkicu, diagramu);
5. postawy
   • systematyczność pracy ucznia przez cały rok (przygotowanie się do zajęć lekcyjnych, udział w wykonywaniu zadań na lekcji)
   • aktywność i inicjatywa
   • rozwój własnych zdolności i zainteresowań
   • umiejętność współdziałania w grupie

1. Uczniowie mogą być oceniani:
   • w sali lekcyjnej,
   • podczas zajęć w terenie,
   • za działania na rzecz szkoły i środowiska związane tematycznie z przedmiotem,
   • podczas spotkań naukowych,
   • uczestnicząc w konkursach przedmiotowych.
2. Mogą otrzymywać oceny za:
   • prezentację dłuższych wypowiedzi,
   • udział w dyskusjach,
   • prezentowanie pracy grupy,
   • krótkie odpowiedzi w toku lekcji,
   • pisemne zadania testowe,
   • sporządzanie map myślowych, posterów, portfolio,
   • stosowanie zintegrowanej wiedzy do rozwiązywania problemów (według wymagań standardów),
   • wykonanie prac dodatkowych związanych tematycznie z przedmiotem (zaproponowanych przez ucznia lub wskazanych przez nauczyciela),
   • inne działania wynikające z zainteresowań ucznia, wiążące się z programem nauczania geografii jak i wykraczające poza program, np.:
     • własne działania na rzecz środowiska potwierdzone przez nauczycieli lub dyrektora szkoły
     • przygotowanie materiału do nowej lekcji,
     • zorganizowanie wystawy, konkursu itp.
3. Zarówno odpowiedzi ustne jak i pisemne powinny być oparte o umiejętności korzystania z różnych źródeł informacji:
   • podręcznika,
   • zeszytu ćwiczeń,
   • map różnej treści,
   • rocznika statystycznego,
   • słownika geograficznego,
   • czasopism,
   • literatury popularno - naukowej,
   • internetu,
   • innych źródeł.

IV. KRYTERIA OCENIANIA I ZASADY WYSTAWIANIA OCEN, WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY.

1. Oceny pracy ucznia dokonuje się według skali od 1 do 6.
2. Wiedzę i umiejętności ucznia klasyfikuje się na poziomach:
   • podstawowym - obejmuje on poziom konieczny i podstawowy co łączy się z oceną dopuszczającą (2) lub dostateczną (3),
   • ponadpodstawowym - poziom rozszerzający, dopełniający i wykraczający co łączy się z oceną dobrą (4), bardzo dobrą (5) i celującą (6).
3. Przy odpowiedzi ustnej i pisemnej ocenie podlegają:
   • poziom merytoryczny (umiejętność doboru i zakresu treści, wyjaśnienie zjawisk i procesów, poprawne stosowanie terminów i nazw geograficznych),
   • przy pracach pisemnych zwraca się uwagę na samodzielność wykonanej pracy, dokładność wykonanych rysunków, wykresów, map a także konstrukcję pracy.

OCENA	OPANOWANIE UMIEJĘTNOŚCI I AKTYWNOŚĆ Uczeń:	POSIADANA WIEDZA
niedostateczna	nawet przy pomocy nauczyciela nie potrafi wykonać prostych poleceń wymagających podstawowych wiadomości nie potrafi korzystać z mapy ani zlokalizować głównych obiektów geograficznych na mapie, globusie, planie	braki w wiedzy są bardzo duże i uniemożliwiają zdobycie kolejnych wiadomości
dopuszczająca	lokalizuje wskazane przez nauczyciela obiekty geograficzne na mapie świata na mapach kontynentów i państw odczytuje treści dowolnej mapy tematycznej wyszukuje w tablicach statystycznych niezbędne dane statystyczne samodzielnie korzysta z encyklopedii, słowników geograficznych rozumie i wyjaśnia podstawowe pojęcia podaje przykłady różnych form na powierzchni Ziemi wyznacza kierunki na mapie, globusie, planie wymienia formy użytkowania ziemi (użytki rolne, lasy, wody, nieużytki...)	w wiedzy ucznia są braki, które można usunąć
dostateczna	porównuje treści różnych map i umie wykazać związki pomiędzy elementami środowiska przyrodniczego a działalnością gospodarczą człowieka podaje przykłady negatywnych skutków działalności człowieka na poszczególne sfery i sposoby ich likwidacji przeprowadza prostą analizę danych statystycznych i interpretację danych statystycznych w wypowiedziach ustnych i pisemnych stosuje ze zrozumieniem terminologię naukową oblicza odległości w terenie przy pomocy skali odczytuje wysokość względną i bezwzględną określa współrzędne geograficzne odczytuje formy rzeźby terenu wyjaśnia wpływ koncentracji ludności na środowisko przyrodnicze wyjaśnia wpływ czynników przyrodniczych i pozaprzyrodniczych na rozwoju rolnictwa wymienia działy gospodarki narodowej	opanował podstawowe wiadomości programowe z geografii, pozwalające mu na rozumienie najważniejszych zagadnień
dobra	konstruuje proste diagramy różnych typów sporządza różne wykresy i tabele, plany i proste mapki tematyczne analizuje schematy odszukuje miejsca na mapie i globusie, mając współrzędne geograficzne uzasadnia konieczność generalizacji map dostrzega i wyjaśnia związki zachodzące pomiędzy różnymi procesami na Ziemi analizuje przekroje geologiczn omawia najważniejsze wydarzenia w historii Ziemi omawia skutki społeczne, gospodarcze zmian liczby ludności zna cechy (dominanty) wybranych państw Azji, Afryki, Ameryki opisuje funkcje przemysłu i wyjaśnia czynniki lokalizacji przemysłu porównuje wskaźniki urbanizacji w różnych krajach potrafi różnicować kraje na wysoko i słabo rozwinięte stosując różne kryteria wyjaśnia przyczyny zróżnicowania rolnictwa	uczeń opanował materiał na ocenę dobrą
bardzo dobra	prawidłowo dobiera źródła informacji w zależności od opracowywanych problemów wyjaśnia różnorodne procesy zachodzące na powierzchni i we wnętrzu Ziemi czyta mapy wykonane w różnej skali i interpretuje ich treści wskazuje praktyczne wykorzystanie zdjęć lotniczych i satelitarnych opisuje pojęcia i zjawiska astronomiczne, wykorzystując różne materiały źródłowe wyciąga wnioski na podstawie informacji zawartych na planach i mapach czyta tablice stratygraficzne i na ich podstawie wyciąga wnioski wskazuje współzależności między środowiskiem przyrodniczym (klimat, rzeźba terenu, stosunki wodne, gleby, bogactw naturalne) a warunkami życia i gospodarki człowieka wyjaśnia przyczyny zróżnicowania procesów rzeźbotwórczych na Ziemi prezentuje na forum klasy problemy ludności wielkich miast i wsi omawia wpływ przekształceń ustrojowych na zmianę struktury zawodowej ludności i zatrudnienie w sektorach gospodarki narodowej omawia cechy gospodarki rynkowej, jej pozytywne i negatywne skutki wykazuje aktywną postawę w czasie lekcji wykonuje dodatkowe zadania bierze udział w konkursach	w pełni opanował materiał przewidziany na ocenę bardzo dobrą
celująca	bierze udział w konkursach i zdobywa wysokie miejsca systematycznie wzbogaca swoją wiedzę korzystając z różnych źródeł informacji samodzielnie wykonuje zadania o dużym stopniu trudności samodzielnie dokonuje obserwacji i prowadzi dokumentację pełni rolę asystenta na lekcjach geografii (dzieli się wiedzą z innymi uczniami)	posiada wiedzę znacznie wykraczającą poza zakres materiału (samodzielne, twórcze poszukiwania)

V. WYMAGANIA NA POSZCZEGÓŁNE OCENY DLA UCZNIÓW Z DYSFUNKCJAMI

• uczniowi z dysleksją - wydłuża się czas na wykonanie zadania, pracy pisemnej (docenia się przede wszystkim wysiłek włożony w wykonanie różnych zadań)
• ucznia z dysgrafią - w większym stopniu ocenia się na podstawie wypowiedzi ustnych, w pracach pisemnych ocenia się przede wszystkim ich treść (stronę merytoryczną)
• innego typu schorzenia - zgodnie z zaleceniami poradni

VI. SPOSOBY INFORMOWANIA UCZNIA O OCENIE CZĄSTKOWEJ Z DANEJ FORMY AKTYWNOŚCI

Forma aktywności	Sposoby informowania	Częstotliwość
Odpowiedź ustna	Ustnie po odpowiedzi	Przynajmniej 1x w semestrze
Praca domowa	Ustnie lub pisemnie na pracy pisemnej	W zależności od omawianego materiału
Prowadzenie zeszytu ćwiczeń	Pisemnie w ćwiczeniach	Przynajmniej 1x w semestrze
Prace dodatkowe	Ustnie lub pisemnie	W zależności od omawianego materiału
Praca w grupie	Ustnie pod koniec lekcji	Na zakończenie lekcji, na której wystąpiła ta forma pracy
Aktywność	Ustnie: cztery " + " to ocena bardzo dobra cztery " - " to ocena niedostateczna	Na każdej lekcji
Zgodnie z WSO uczeń jest zobowiązany wpisywać oceny do dzienniczka ucznia i informować o nich rodziców.

• Nieobecność ucznia na lekcji nie zwalnia go z przygotowania się do lekcji i możliwości odpowiedzi lub pisania kartkówki.
• Przy odpowiedzi ustnej obowiązuje ucznia znajomość treści z trzech ostatnich tematów.
• Brak zadania domowego pisemnego 3x (trzy minusy) - ocena niedostateczna.

VII. NARZĘDZIA SPRAWDZAJĄCE STOPIEŃ OPANOWANIA WIADOMOŚCI I UMIEJĘTNOŚCI. ZASADY PRZEPROWADZANIA KLASÓWEK, SPRAWDZIANÓW ORAZ USTALENIE FORM POPRAWIANIA OCENY.

Narzędzie	Zasady przeprowadzania kartkówek	Formy poprawiania	Ilość w semestrze
Praca klasowa do 45 min	przeprowadzona po powtórzeniu materiału zapowiedziana 2 tygodnie przed terminem i wpisana do dziennika informacja o ocenie na pracy praca klasowa do wglądu na spotkaniach indywidualnych u nauczyciela przedmiotu	sprawdzenie i oddanie do 2 tygodni uczeń może poprawić ocenę niedostateczną w terminie ustalonym z nauczyciele, nie później niż 2 tygodnie od sprawdzenia i omówienia pracy klasowej	przynajmniej 1 x w semestrze
Sprawdzian 15 - 30 min	obejmuje dział lub fragment danego działu (3 - 4) ostatnie tematy zapowiedziany 1 tydzień przed terminem i wpisany do dziennika informacja o ocenie pisemna na pracy sprawdziany do wglądu dla rodziców na spotkaniach indywidualnych u nauczyciela przedmiotu	sprawdzenie i oddanie tydzień po przeprowadzeniu sprawdzianu uczeń może poprawić ocenę niedostateczną w terminie ustalonym z nauczycielem, nie później niż 2 tygodnie od sprawdzenia i omówienia sprawdzianu	do 2 x w semestrze
Kartkówka do 10 min	obejmuje materiał z ostatniego tematu nie jest zapowiadana informacja o ocenie pisemna na kartkówce kartkówki do wglądu u nauczyciela	sprawdzenie i oddanie w ciągu tygodnia nie podlega poprawie	w zależności od omawianego materiału
Zgodnie z WSO uczeń jest zobowiązany wpisać oceny do dzienniczka ucznia i informować o nich rodziców.

• Uczeń nieobecny na pracy klasowej lub sprawdzianie ma obowiązek napisać pracę w ciągu 2 tygodni po nieobecności w szkole w terminie ustalonym przez nauczyciela (termin ten może ulec wydłużeniu po bardzo długiej nieobecności w szkole).
• Uczeń, który nie napisze pracy pisemnej w ustalonym terminie otrzymuje ocenę niedostateczną.

Ocena	Odsetek punktów
Celująca	Powyżej 100% (bezbłędnie wykonane zadania + zadanie dodatkowe)
Bardzo dobra	91 % - 100 %
Dobra	71 % - 90 %
Dostateczna	51 % - 70 %
Dopuszczająca	36 % - 50 %
Niedostateczna	Poniżej 35 %

VIII. USTALENIE WPŁYWU RÓŻNYCH OCEN CZĄSTKOWYCH NA OCENĘ SEMESTRALNĄ.

Formy aktywności	Przelicznik %
Prace pisemne (klasówki, sprawdziany, kartkówki), odpowiedzi ustne, zadania wykonywane na lekcji	60 %
Prace domowe i inne formy aktywności	40 %
RAZEM	100 %

IX . USTALENIE ILOŚCI PRAC DOMOWYCH, CZĘSTOTLIWOŚCI ORAZ CZASU NA ICH PRZYGOTOWANIE.

Rodzaj pracy domowej	Częstotliwość ich zadawania	Czas na przygotowanie pracy przez ucznia
Projekty	do 2 x w semestrze	do 3 miesięcy
Uzupełnianie ćwiczeń	na bieżąco - zgodnie z poleceniem nauczyciela	na kolejną lekcję
Ustne utrwalanie lekcji	na bieżąco	na kolejną lekcję
Prezentacje, plansze, wystawy	do 3x w semestrze	1 - 3 tygodni

X. USTALENIE SPOSOBÓW WSKAZYWANIA KIERUNKÓW DALSZEJ PRACY UCZNIA.

1. Omówienie pracy pisemnej i wskazanie braków w opanowaniu materiału oraz wskazanie sposobów uzupełnienia wiadomości.
2. Indywidualne rozmowy z uczniem i rodzicami w celu ukierunkowania pracy ucznia zdolnego, ucznia z trudnościami w nauce, ucznia z dysfunkcjami.
3. Współdziałanie z uczniem zdolnym w celu rozwijania jego zainteresowań.
4. Nauczyciel może pomóc uczniowi w nauce w czasie swoich konsultacji.

Informacja przekazywana uczniowi przez nauczyciela w pierwszym tygodniu nauki zgodnie z WSO.

XII. SPOSOBY OCENIANIA I WYMAGANIA STAWIANE UCZNIOM O SPECJALNYCH POTRZEBACH EDUKACYJNYCH.

Nauczyciel wspomagający wspólnie z nauczycielem przedmiotu opracowują szczegółowe zasady wewnątrzszkolnego systemu oceniania dla uczniów o specjalnych potrzebach edukacyjnych wykorzystując załącznik do WSO.

Źródło: Zdzisława Czaińska, Zofia Wojtkowicz. Przedmiotowy system oceniania geografii w gimnazjum. Propozycja metodyczna SOP